| Referentie | Handen (hh) | Decameters (dam) |
|---|---|---|
| A sheet of A4 paper (long side) | 2.92323 hh | 0.0297 dam |
| Average adult human height | 16.7323 hh | 0.17 dam |
| A football pitch (length) | 1033.46 hh | 10.5 dam |
| A marathon | 415305 hh | 4219.5 dam |
| Height of Mount Everest | 87096.5 hh | 884.9 dam |
De hand is een lengte-eenheid gelijk aan precies vier inch, oftewel 101,6 millimeter. Hij leeft voort in één gespecialiseerde toepassing: het meten van de schofthoogte van paarden en pony’s. Vrijwel nergens anders is hij nog in gebruik.
De maat wordt genomen van de grond tot de schoft, de verhoging tussen de schouderbladen waar de hals in de rug overgaat. De schoft wordt gekozen omdat het een vast punt in het skelet is dat niet meebeweegt als het paard zijn hoofd heft of laat zakken, zodat de waarde herhaalbaar is, wat bij meten tot de kruin van het hoofd niet het geval zou zijn.
De schrijfwijze is ongebruikelijk en wordt vaak verkeerd gelezen. Hoogten worden geschreven met een komma die geen decimale breuk aangeeft. Een paard van 15,2 hand is vijftien hand en twee inch, oftewel 62 inch of 157,5 centimeter. Omdat een hand vier inch is, loopt het cijfer achter de komma slechts van 0 tot 3, en 15,4 is geen geldige hoogte. De afkorting hh, van het Engelse hands high, is gangbaar.
De grens tussen pony en paard wordt bij afspraak op 14,2 hand gelegd, al verschilt de precieze drempel per stamboek en per wedstrijddiscipline. Trekrassen als de shire komen geregeld boven 17 hand uit. De grootste geregistreerde paarden stonden boven de 20 hand.
De eenheid komt voort uit de breedte van de menselijke handpalm, een oorsprong die hij met verschillende oude maten deelt. Zowel het Egyptische als het Romeinse stelsel kende een handpalmmaat van vergelijkbare grootte. Dat hij in Engeland op vier inch werd vastgelegd, wordt gewoonlijk toegeschreven aan een verordening van Hendrik VIII. Dat de hand in de paardensport standhoudt, komt grotendeels door traditie, en internationale wedstrijdreglementen vermelden tegenwoordig ook de hoogte in centimeters.
Nauwkeurig meten is lastiger dan het lijkt. Het paard moet vierkant op vlakke grond staan met het hoofd in natuurlijke stand, en men gebruikt een speciale meetstok met waterpas en verschuifbare dwarsarm in plaats van een meetlint. Beslag verhoogt de maat, dus officiële metingen vermelden of het paard beslagen is, en wedstrijdreglementen met hoogtegrenzen vereisen een verklaring van een aangewezen meter.
Eén hand is gelijk aan 4 inch, 101,6 millimeter of 0,1016 meter.
De decameter is tien meter en wordt geschreven als dam. Het is een geldige SI-eenheid gevormd met het voorvoegsel deca, maar net als de decimeter wordt hij nauwelijks gebruikt. Deca is het enige vermenigvuldigende SI-voorvoegsel waarvan het symbool uit twee letters bestaat, wat het wat onhandig maakt om te schrijven en kan hebben bijgedragen aan de verwaarlozing ervan.
De spelling wisselt. Decameter is de internationale vorm; in sommige Amerikaanse teksten staat dekameter, en in ouder materiaal komt af en toe het symbool dkm voor, hoewel dam de door het BIPM erkende vorm is. De gelijkenis tussen dam en de afkorting voor decimeter heeft verwarring gewekt, en enkele normalisatie-instituten ontraden de eenheid alleen al om die reden.
Waar hij wel opduikt, is in de landmeetkunde, de bosbouw en de landbouwkunde. Perceelafmetingen, plantafstanden en boomhoogten vallen goed in de orde van enkele decameters. Sommige Europese kadastrale registers gebruiken de eenheid. Ze komt ook voor in specificaties van kabels en slangen die in lengten van tien meter worden geleverd.
De afgeleide oppervlakte-eenheid is bekender dan de lengte-eenheid. Een vierkante decameter is 100 vierkante meter, oftewel precies één are. De are zelf wordt weinig gebruikt, maar het honderdvoud ervan, de hectare, is in het grootste deel van de wereld de standaardmaat voor grondoppervlak. Eén hectare is 100 are, of 10.000 vierkante meter, en kan even goed als een vierkante hectometer worden omschreven.
In de praktijk drukken de meeste mensen tien meter simpelweg uit als tien meter, of als 0,01 kilometer wanneer ze op grotere schaal werken. De decameter kun je het best begrijpen als een formeel correcte eenheid waar het dagelijks gebruik aan voorbij is gegaan.
De grootheid komt niettemin in een alledaagse context voor zonder bij naam genoemd te worden. Baanlengten in zwembaden, segmenten van atletiekbanen en de afstand tussen straatlantaarns worden vaak in veelvouden van tien meter vastgelegd. Bestemmingsplannen die perceelbreedten of rooilijnen vastleggen, werken vaak op hetzelfde raster. De grootheid is nuttig; alleen het woord is in onbruik geraakt.
Haar kwadraat heeft het beter gedaan dan de lengte zelf. De are, honderd vierkante meter, is de vierkante decameter onder een andere naam, en al is de are nu zeldzaam, haar honderdvoud de hectare beheerst de landmeting in vrijwel de hele wereld. Hetzelfde patroon blijkt uit de decare van duizend vierkante meter, de gangbare eenheid voor landbouwgrond in Turkije, Griekenland, Noorwegen en delen van de Balkan, die eenvoudig tien are is. De decameter overleeft dus vooral door erfenis: niemand geeft een akkergrens in decameters op, maar een groot deel van de grond ter wereld wordt gekocht en verkocht in eenheden die eruit zijn opgebouwd.
Eén decameter is gelijk aan 10 meter, 1000 centimeter of 0,01 kilometer. Dat is ongeveer 32,8084 voet.